Wat zorgorganisaties moeten weten over de nieuwe Wet Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg

Sinds dit jaar is de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg (Wvbj) van kracht. Een langverwachte stap, want de druk op de jeugdzorg is al jaren hoog. Wachttijden lopen op, specialistische zorg is niet overal beschikbaar en de samenwerking tussen partijen vraagt om scherpere regie. Met deze wet wil de overheid dat beter organiseren: beter afgestemd, transparanter en toekomstbestendig.

Nieuwe jeugdregio’s vragen om tijdige voorbereiding

Voor jou als jeugdzorgorganisatie betekent dit dat 2026 een belangrijk tussenjaar is. Gemeenten moeten zich als opdrachtgever herschikken in 41 deels nieuwe jeugdregio’s via een (nieuwe) gemeenschappelijke regeling, GR, met een nieuwe regiovisie op de jeugdzorg in hun regio. Ook de inkoopstrategie is hierin een belangrijk onderwerp.

De nieuwe regionale vormgeving lijkt in veel regio’s misschien niet zo anders dan de huidige 42 jeugdregio’s. Toch zullen de gevolgen op veel plekken merkbaar zijn, omdat er door verbijzonderingen en afsplitsingen feitelijk circa 60 jeugdregio’s zijn.

Samenwerking met en tussen zorgaanbieders

Gemeenten krijgen de regie, maar de uitvoering vraagt nadrukkelijk om samenwerking met en tussen zorgaanbieders. Die samenwerking is niet vrijblijvend. Je krijgt te maken met regionale afspraken over:

• het aanbod van specialistische zorg

• gezamenlijke businesscases en verdeling van risico’s

• contractering en verantwoording

• bovenregionale afstemming bij complexe zorgvragen

In veel regio’s ligt al een bruikbare basis, maar die sluit nog niet altijd aan op de nieuwe jeugdregio’s en wettelijke eisen. Hoewel gemeenten en jeugdregio’s zich moeten organiseren en hun nieuwe regiovisie vóór 1 januari kenbaar moeten maken, is het nodig om nu al te inventariseren wat de Wvbj kan betekenen en daarop te anticiperen. 

Wijzigingen in toezicht

Voor het externe toezicht krijgt de NZa een rol doordat de Jeugdautoriteit daarin is opgegaan. Ook de IGJ en gemeenten blijven externe toezichthouders. Intern bij zorgorganisaties verandert er ook het nodige. De wet stelt scherpere eisen aan governance, waaronder:

• een duidelijke scheiding tussen bestuur en toezicht

• de verplichting voor meer organisaties om een onafhankelijke raad van toezicht in te richten

• strengere eisen aan rol- en taakverdeling

We zien in de praktijk dat dit al leidt tot beweging in raden van toezicht en bestuursstructuren. Het vraagt om een kritische blik: past jouw huidige inrichting nog bij de nieuwe eisen?

Financiële duurzaamheid

Naast kwaliteit en toezicht draait deze wet ook om duurzame bedrijfsvoering. Gemeenten en aanbieders moeten samen zorgen voor een stabiel zorglandschap, waarin continuïteit geborgd is. Dat betekent concreet:

• meer aandacht voor realistische tarieven en kostendekkendheid

• transparantere financiële verantwoording

• betere onderbouwing van investeringen en capaciteitskeuzes

Dit is voor jeugdzorgorganisaties een belangrijke ontwikkeling. Het verplicht gemeenten en jeugdregio’s om samen met de jeugdzorg tot realistische businesscases te komen die de belangen van beide kanten behartigen. De Wvbj geeft dus een belangrijk wettelijk handvat om financieel duurzame afspraken te maken. 

Financiële kaders en duurzaamheid onder de loep

Gemeenten en aanbieders krijgen samen de verantwoordelijkheid om een stabiel en toekomstbestendig zorglandschap te realiseren. Dat vraagt om heldere financiële kaders, realistische tarieven en inzicht in kosten en risico’s.

Uit de praktijk weten we dat dit in de jeugdzorg moeilijk te realiseren is, omdat er nog geen uniforme productcodes, voorgeschreven data, tarieven en rapportages zijn. De Wvbj biedt hier ook nog geen oplossing voor. Wel is dit een belangrijk onderwerp in de Hervormingsagenda Jeugdzorg en we hopen dat hierdoor snel duidelijke, compactere standaarden beschikbaar komen. Ook het Wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet zal nog impact hebben. Over dit wetsvoorstel berichten wij later nader.

Dit jaar al anticiperen op jouw positie in 2027

2026 staat in het teken van voorbereiding. De eerste zet is aan gemeenten en na 2026 lopende zorgcontracten worden geëerbiedigd. Toch kun je als jeugdzorginstelling niet achteroverleunen.

Vragen die binnen zorgorganisaties al gesteld zouden moeten worden zijn bijvoorbeeld:

• Worden we betrokken bij de regiovisie?

• Zijn er al gesprekken over samenwerking en schaalgrootte?

• Welk zorgaanbod gaat in de contractering wijzigen en wat betekent dit voor de inrichting en het business model van de organisatie?

• Past onze governance bij de nieuwe eisen?

• Lopen er dit jaar al contracten af die volgens de nieuwe wettelijke kaders moeten worden vormgegeven?

Wat kun je nu doen?

Deze periode geeft je de kans om je positie scherp te krijgen. Breng in kaart waar je staat, wie je partners zijn en welke rol je wilt spelen in de regio. Kijk daarbij vooral naar de zorgvraag van morgen.

We zien dat zorgorganisaties die nu actief sturen, meer invloed hebben op de uiteindelijke inrichting van regionale samenwerking. Onze Baker Tilly-experts ondersteunen zorgorganisaties hierbij met een integrale aanpak bestaande uit:

• bestaande samenwerkingen en hiaten in kaart brengen

• het gesprek met gemeenten en ketenpartners voorbereiden en begeleiden

• governance en financiële inrichting toetsen aan juridische en fiscale wet- en regelgeving

• scenario’s uitwerken voor regionale samenwerking

Wil je sparren over jouw positie in de regio, hulp bij het inrichten van governance of ondersteuning bij financiële en contractuele vraagstukken? Een adviseur van Baker Tilly helpt je graag verder.

Wet- en regelgeving op dit gebied kan onderhevig zijn aan verandering. Wij raden je aan om met jouw Baker Tilly adviseur te overleggen over de impact hiervan.