Gemeenten bereiden zich voor op de Wet Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg (Wvbj): dit verandert er in de jeugdzorg

De druk op de jeugdzorg is al jaren voelbaar. Wachttijden lopen op, specialistische zorg staat onder spanning en gemeenten zoeken naar manieren om grip te houden op kwaliteit en kosten. Met de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg (Wvbj) wordt een belangrijk deel van deze opgave vertaald naar nieuwe verplichtingen en een deels andere manier van organiseren.

Nieuwe jeugdregio’s, nieuwe aanpak voor gemeenten

Specialistische jeugdzorg moet nog steeds regionaal worden georganiseerd en gecontracteerd. Door de Wvbj is Nederland ingedeeld in 41, deels nieuwe jeugdregio’s, die in een behoorlijk aantal gevallen afwijken van de bestaande indeling. Officieel zijn er nu 42 jeugdregio’s maar in de praktijk zijn dat er de facto nu veel meer doordat er allerlei verbijzonderingen hebben plaatsgevonden in de praktijk. Dat vraagt dus om herstructurering van je aanpak.

Voor gemeenten is 2026 een belangrijk jaar. Wat je nu inricht, bepaalt in belangrijke mate hoe je vanaf 1 januari 2027 je verantwoordelijkheid voor jeugdzorg invult. Maar hoe sluit jouw gemeente aan op de nieuwe regio? En hoe organiseer je samen met andere gemeenten en aanbieders met een juiste governance een passend aanbod? In dit kennisartikel leggen we het uit. 

2026: van verplichting naar concrete inrichting

In 2026 moet per regio de basis staan om vanaf 2027 regionaal te kunnen organiseren. Dat betekent dat je aan de slag gaat met:

• het opstellen van een regiovisie

• het juridisch verankeren van samenwerking via een gemeenschappelijke regeling

• het inrichten van regionale expertteams

• waar nodig, het vormgeven van contractering (na 2026 nog doorlopende contracten mogen worden gerespecteerd)

Daarnaast vraagt de wet om een meer gestructureerde inrichting van sturing en verantwoording, zoals duidelijke AO/IC-processen en inrichting van monitoring en data-uitwisseling.

Niet alle eisen uit de Wvbj zijn nieuw, maar de impact verschilt per jeugdregio. We zien in de praktijk dat de eisen nog niet overal even bekend zijn, terwijl de deadline van 1 januari snel dichterbij komt. Daarom is het belangrijk om nu al de juiste vragen te stellen, zoals:

• Heb je scherp wat verandert in de regio-indeling?

• Wordt de nieuwe gemeenschappelijke regeling  al goed ingericht of kan een bestaande gemeenschappelijke regeling worden gebruikt?

• Wordt al gewerkt aan een gedragen regiovisie?

• Is bekend welke contracten nieuw moeten worden afgesloten?

Met het oog op de bestaande tekorten is het verstandig om de nieuwe regiovisie samen met (boven)regionale jeugdzorgaanbieders te ontwikkelen. Het is aan te raden om de aanpak daarbij te richten op het voorkomen van knelpunten in beschikbaarheid en continuïteit.

Een nieuwe rol voor governance en toezicht

Het toezicht verschuift deels naar de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Tegelijkertijd veranderen de governance-eisen bij aanbieders. Dat kan ook jouw rol als opdrachtgever vanuit de gemeente raken. Je krijgt te maken met aanbieders die hun interne toezicht aanpassen, bijvoorbeeld door het instellen van een onafhankelijke raad van toezicht of het scheiden van bestuur en toezicht.

Financiële kaders en duurzaamheid onder de loep

Een belangrijk doel van de wet is het verbeteren van de financiële duurzaamheid van de jeugdzorg. Gemeenten en aanbieders krijgen samen de verantwoordelijkheid om een stabiel en toekomstbestendig zorglandschap te realiseren. Dat vraagt om heldere financiële kaders, realistische tarieven en inzicht in kosten en risico’s.

Uit de praktijk weten we echter dat dit in de jeugdzorg moeilijk te realiseren is, omdat er geen uniforme productcodes, voorgeschreven data, tarieven en rapporteringsvereistenzijn. De Wbjv biedt hier ook nog geen volledige oplossing voor. Wel is dit een belangrijk onderwerp in de Hervormingsagenda Jeugdzorg. Daarom is er behoefte aan duidelijke en compacte standaarden die snel beschikbaar komen. Ook het Wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet zal nog impact gaan hebben. Over dit wetsvoorstel zullen wij nader berichten.

Een uitvoerbare aanpak

De uitdaging zit in het vertalen van wetgeving naar een werkbare inrichting. Bestuurlijke, financiële en organisatorische vraagstukken komen hierin samen. Vanuit het Ondersteuningspunt Zorg voor de Jeugd van de VNG wordt ondersteuning aan de gemeenten geboden om de noodzakelijke stappen tijdig te zetten.

Daarbij spelen meerdere vraagstukken tegelijk: bestuurlijk, financieel, juridisch en organisatorisch. Juist die samenhang maakt de opgave complex, maar ook bepalend voor het succes. Door deze vraagstukken in samenhang te benaderen, ontstaat grip en richting.

Onze Baker Tilly-experts ondersteunen gemeenten bij deze opgave met een integrale aanpak. We helpen bijvoorbeeld om:

• gezamenlijke uitgangspunten en scenario’s voor regionale samenwerking uit te werken

• financiële kaders en businesscases te ontwikkelen die aansluiten bij de praktijk

• governance, contractering en AO/IC zodanig in te richten dat ze voldoen aan de wet en tegelijk werkbaar blijven

Wil je scherp krijgen wat dit concreet betekent voor jouw gemeente en jeugdregio? Een adviseur van Baker Tilly denkt graag met je mee en helpt je naar een werkbare en toekomstbestendige aanpak.

Wet- en regelgeving op dit gebied kan onderhevig zijn aan verandering. Wij raden je aan om met jouw Baker Tilly adviseur te overleggen over de impact hiervan.